خفگی یکی از خطرناکترین وضعیتهای اورژانسی است که ممکن است در هر مکان و زمانی برای افراد رخ دهد. طبق استانداردهای بینالمللی، زمانی که مسیر تنفسی به دلیل ورود جسم خارجی مسدود شود، اکسیژنرسانی به مغز مختل شده و در عرض چند دقیقه، خطر آسیب مغزی و حتی مرگ وجود دارد. بنابراین آشنایی با کمکهای اولیه برای خفگی بزرگسالان ضروری است و میتواند نقش مهمی در نجات جان افراد داشته باشد.
خفگی چیست و چگونه رخ میدهد؟
خفگی وقتی اتفاق میافتد که جریان هوا به ریهها محدود یا قطع شود. مهمترین علت در بزرگسالان، گیر کردن غذا یا جسم خارجی در نای است. این وضعیت بیشتر در هنگام صحبتکردن، خندیدن یا عجلهکردن حین غذا خوردن رخ میدهد. در برخی موارد نیز بیماریهای زمینهای و ضعف عضلات حلق و نای میتوانند عامل خفگی باشند.
نشانههای هشدار خفگی شدید
- ناتوانی در صحبتکردن یا سرفه کردن
- تنفس صدادار یا بدون صدا
- تغییر رنگ پوست به آبی یا خاکستری
- گرفتن گردن با دو دست (نشانه بینالمللی خفگی)
- از دست رفتن هوشیاری
اقدامات اولیه در خفگی خفیف
اگر فرد قادر به سرفه کردن است، یعنی راه هوایی به طور کامل مسدود نشده است. در این حالت:
- شخص را تشویق کنید شدیداً سرفه کند.
- از ضربهزدن به پشت پرهیز کنید تا جسم بیشتر در نای فرو نرود.
- در صورت بدتر شدن وضعیت، فوراً به مرحله خفگی شدید بروید.
کمکهای اولیه در خفگی شدید
وقتی فرد کاملاً قادر به تنفس یا صحبت نیست، باید بلافاصله وارد عمل شوید. در بزرگسالان، ترکیب دو روش زیر توصیه میشود:
ضربههای محکم به پشت (Back Blows)
- در کنار و کمی پشت فرد بایستید.
- بالاتنه او را به سمت جلو خم کنید.
- با کف دست، پنج ضربه محکم بین دو استخوان کتف وارد کنید.
- پس از هر ضربه، وضعیت تنفس را ارزیابی کنید.
مانور هایملیخ یا فشار شکمی (Abdominal Thrusts)
این روش یکی از مؤثرترین اقدامات در خفگی شدید است. مراحل آن به این ترتیب است:
- پشت فرد قرار بگیرید و دستها را دور کمر حلقه کنید.
- مشت خود را کمی بالاتر از ناف قرار دهید.
- مشت را با دست دیگر بگیرید و به سمت داخل و بالا فشار سریع وارد کنید.
- پنج بار فشار شکمی وارد کنید.
- در صورت ادامه انسداد، ضربات پشت و فشارهای شکمی را بهصورت متناوب تکرار کنید.
نکات مهم:
- برای افراد چاق یا زنان باردار، بهجای شکم، فشارهای قفسه سینه اعمال شود.
- از فشار بیش از حد که میتواند موجب آسیب ارگانها شود خودداری کنید.
برای فرد دچار خفگی در بیهوش چه کنیم؟
درصورت بیهوش شدن فرد دچار خفگی اقدام زیر را انجام دهید:
- فوراً اورژانس (۱۱۵) را خبر کنید.
- فرد را به پشت خوابانده و تنفس را بررسی کنید.
- اگر نفس نمیکشد:
- CPR (احیای قلبی-ریوی) را آغاز کنید.
- پس از هر ۳۰ ماساژ قفسه سینه، دهان را بررسی و اگر جسم قابل مشاهده بود، آن را خارج کنید.
- به CPR تا رسیدن نیروهای اورژانس ادامه دهید.
چه زمانی برای درمان خفگی باید به پزشک مراجعه شود؟
حتی اگر جسم خارج شده باشد، در موارد زیر لازم است فرد به مرکز درمانی منتقل شود:
- سابقه بیماری قلبی یا تنفسی دارد
- علائم درد قفسه سینه، سرفه مداوم یا تنگینفس مشاهده میشود
- احتمال گیرکردن چند جسم مختلف وجود دارد
- فشار شکمی باعث آسیب احتمالی شده باشد
سوالات متداول:
در خفگی شدید بزرگسالان، اولین اقدام چیست؟
اولین اقدام، ارزیابی وضعیت فرد و اطمینان از خفگی شدید است. اگر فرد قادر به سرفه یا صحبت نیست، باید فوراً ۵ ضربه محکم به پشت بین دو کتف وارد کرده و در صورت عدم خروج جسم، ۵ فشار شکمی (مانور هایملیخ) انجام شود.
آیا انجام مانور هایملیخ برای افراد چاق یا زنان باردار مناسب است؟
خیر. برای این افراد به دلیل خطر آسیب به شکم و ارگانها، بهجای فشار شکمی از فشارهای قفسه سینه استفاده میشود. محل اعمال فشار، روی مرکز استخوان جناغ و مشابه موضع ماساژ در CPR است.
اگر فرد دچار خفگی بیهوش شد، باید چه کاری انجام دهیم؟
در صورت بیهوشی:
بلافاصله اورژانس (۱۱۵) خبر شود.
فرد را به پشت خوابانده و CPR آغاز کنید.
پس از هر ۳۰ ماساژ قفسه سینه، دهان را بررسی کنید و فقط اگر جسم قابل مشاهده است، آن را خارج نمایید.
ادامه احیا تا زمان شروع تنفس یا رسیدن امدادگران ضروری است.
آیا پس از خروج جسم از راه تنفسی، مراجعه به پزشک لازم است؟
بله. حتی در صورت خروج کامل جسم، ممکن است آثار آسیب به بافتها، التهاب یا باقیماندن بخشهایی از جسم در نای وجود داشته باشد. بنابراین ارزیابی پزشکی برای جلوگیری از مشکلات تنفسی آینده توصیه میشود.
2 پاسخ
چند ماه پیش سر میز ناهار پدرم ناگهان شروع کرد به سرفههای شدید و بعدش یکدفعه هیچ صدایی ازش درنمیاومد. نفس هم نمیتونست بکشه و صورتش رو به کبودی میرفت. ما فقط هول شدیم و کاری بلد نبودیم. میخواستم بدونم در چنین موقعیتی دقیقا باید چه کاری انجام بدیم؟ آیا همون ضربه به پشت و فشار شکمی کافیه؟
سلام. اتفاقی که برای پدرتون افتاده یک مورد کلاسیک خفگی شدید بوده و در چنین شرایطی بهترین و مؤثرترین اقدام انجام مانور هایملیچ (فشار شکمی) در کنار ضربههای هدفمند به پشت است. اگر فرد سرفه مؤثر نداشته باشد و نتواند حرف بزند یا نفس بکشد، باید ابتدا ۵ ضربه محکم با کف دست بین استخوانهای کتف از پشت وارد کنید و اگر جسم خارج نشد، بلافاصله ۵ فشار شکمی زیر قفسه سینه انجام دهید و این چرخه را تا زمانی که مسیر هوا باز شود یا بیمار بیهوش شود ادامه دهید. اگر فرد بیهوش شد باید CPR آغاز شود و فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفته شود. دانستن همین چند اقدام ساده میتواند بهطور مستقیم جان فرد را نجات دهد.