در لحظات بحرانی که میان مرگ و زندگی بیمار تنها چند ثانیه فرصت است، تشخیص علائم حیاتی و بررسی وضعیت بیمار یکی از اقدامات حیاتی به‌شمار می‌رود. بدن با چند علامت مهم، وضعیت خود را به‌شکلی دقیق بیان می‌کند و اگر با آن‌ها آشنایی داشته باشید، قادر خواهید بود تا زمان رسیدن آمبولانس به محل، از بروز حوادث جبران‌ناپذیر جلوگیری کنید. در این مقاله از منجی سلامت در رابطه با علائم حیاتی و چگونگی ارزیابی وضعیت بیماران صحبت خواهیم کرد.

چرا ارزیابی وضعیت بیمار و علائم حیاتی او اهمیت دارد؟

پیش از آنکه در رابطه با اهمیت شناخت علائم حیاتی صحبت کنیم، لازم است در ابتدا با این علائم آشنا شویم. علائم حیاتی، چند علامت مهم پزشکی هستند که هریک نشان می‌دهند اندام‌های مهم بدن از جملع مغز، ریه و قلب عملکردی بدون مشکل دارند.

 دانشمندان و محققان با انجام مطالعات گسترده، مقادیر استانداردی را برای این علائم حیاتی عنوان نموده‌اند که بر اساس آن‌ها می‌توان گفت عملکرد بدن افراد در محدوده طبیعی قرار دارد و یا دچار مشکل شده است. هرگونه نوسان در این مقادیر نشان می‌دهد یکی از ارگان‌های حیاتی عملکردی غیر طبیعی دارد و وضعیت فرد باید به‌سرعت ارزیابی شود.

تنها در این صورت می‌توان خدمات لازم برای حفظ سلامت بیمار را در اختیار او قرار داد. در ادامه، نگاهی به 4 علامت حیاتی مهم خواهیم داشت و خواهیم گفت چگونه می‌توانید پیش از رسیدن آمبولانس، وضعیت بیمار را ارزیابی نمایید.

آشنایی با علائم حیاتی

همان‌طور که گفتیم علائم حیاتی، نشان‌دهنده عملکرد صحیح بدن و ارگان‌های حیاتی آن هستند. 4 علامت حیاتی اصلی که در هنگام بروز شرایط اضطراری توسط پزشک، پرستار یا کادر درمان بررسی می‌شوند شامل دمای بدن، نبض و تعداد ضربان قلب، تعداد تنفس و فشار خون هستند که در ادامه در رابطه با آن‌ها صحبت خواهیم کرد.

بررسی دمای بدن

دمای بدن با علامت T (Temperature)، یکی از علائم حیاتی بسیار مهم در تشخیص وضعیت بیماران محسوب می‌شود. به محض بروز اختلال در عملکرد اعضای بدن، این پارامتر، که در حالت نرمال بین 36.5 تا 37.2 قرار دارد، دچار تغییر شده و نشان می‌دهد وضعیت بیمار باید نیاز به بررسی دارد. با بروز تب، پزشک یا پرستار متوجه التهاب و عفونت در بدن می‌شوند و اقدامات لازم به منظور درمان یا کاهش دمای بدن را انجام خواهند داد.

در وضعیت مقابل، کاهش دمای بدن کمتر از محدوده نرمال، ممکن است به دلیل عملکرد غیر طبیعی قلب رخ دهد و سبب کاهش سطح هوشیاری بیماران شود. از این‌رو، ارزیابی به‌موقع دمای بدن می‌تواند مانع از تهدید سلامتی بیمار شود. برای اندازه‌گیری دمای بدن می‌توان با استفاده از دماسنج مناسب به یکی از روش‌های دهانی، رکتال (مقعدی)، زیر بغل (آگزیلاری)، گوش یا پیشانی اقدام به اندازه‌گیری نمود.

نبض و تعداد ضربان قلب

دومین علامت حیاتی بدن، نبض و تعداد ضربان قلب است که با علامت  PR (Pulse Rate)نمایش داده می‌شود. منظور از ضربان قلب، تعداد تپش قلب در یک دقیقه است. در حالت عادی، تعداد ضربان قلب یک فرد بالغ بین 60 تا 100 پالس است که ممکن است به دلایل مختلف از جمله ورزش دچار نوسان شود. با این حال، ضربان قلب بیش از حد نرمال و کمتر از آن به معنای ناپایداری در وضعیت فرد است و ممکن است نشان‌دهنده آسیب مغزی یا قلبی باشد. برای بررسی نبض افرادی که در وضعیت اضطراری قرار دارند می‌توانید از رگ کنار گردن، داخل آرنج و روی مچ استفاده کنید. چنانچه هرگونه ضربان غیر عادی را مشاهده کردید لازم است به سرعت با اورژانس تماس بگیرید.

تعداد تنفس

تعداد تنفس با علامت RR (Respiratory Rate)، علامت حیاتی دیگری است که در ارزیابی وضعیت بیمار حائز اهمیت بسیار زیادی است. منظور از نرخ تنفس این است که فرد در مدت 1 دقیقه چه تعداد تنفس انجام می‌دهد. نکته بسیار مهم آن است که این علامت باید در حالت استراحت افراد اندازه‌گیری شود. در حالت نرمال، تعداد تنفس فرد بالغ در حالت استراحت و در مدت یک دقیقه بین 12 تا 16 تنفس است در نظر داشته باشید که میزان تنفس در نوزادان و کودکان بیشتر از افراد بالغ و نوجوانان است.

برای بررسی وضعیت تنفسی بیمار کافیست پس از قرار دادن نوک انگشتان خود در بالای شریان، تنفس بیمار را با بالا و پایین رفتن قفسه سینه بشمارید. چنانچه احساس کردید هرگونه بی‌نظمی در تنفس بیمار وجود دارد و یا تنفس با علائمی چون خس‌خس همراه است لازم است با آمبولانس تماس بگیرید.

فشار خون

فشار خون با علامت BP (Blood Pressure)، یکی دیگر از علائمی است که در بررسی وضعیت بیماران اندازه‌گیری می‌شود. در حالت نرمال، فشار خون افراد در محدوده 120 روی 80 قرار دارد. با افزایش فشار خون، خطر بروز حملات قلبی، سکته و نارسایی افزایش می‌یابد بنابراین به محض مشاهده فردی که در وضعیت غیر طبیعی قرار دارد می‌توانید به یکی از روش‌های زیر، اقدام به اندازه‌گیری فشار خون نمایید:

• فشارسنج عقربه‌ای
• فشارسنج دیجیتال
• فشارسنج مچی و انگشتی

به منظور مشاهده نتیجه دقیق‌تر، لازم است فرد به مدت 5 دقیقه در حال استراحت قرار گیرد. همچنین با حداقل فاصله زمانی یک دقیقه، 2 تا 3 بار فشار خون فرد را اندازه‌گیری کنید. در صورتیکه فشار خون فرد بالاتر از 18 روی 11 باشد، لازم است به‌سرعت درخواست آمبولانس نمایید.

چه زمانی باید درخواست آمبولانس نمایید؟

تا به این بخش از مقاله، شما را با علائم حیاتی و شیوه ارزیابی وضعیت بیماران آشنا نمودیم. با بررسی علائم حیاتی اکنون می‌توانید تا حدودی وضعیت بیماران را بررسی کنید اما سوال مهم آن است که چه زمانی باید درخواست آمبولانس کنید؟

چنانچه در بررسی وضعیت بیمار متوجه شدید که فرد دچار مشکلات حاد تنفسی شده و یا تنفس او با صداهای ناهنجار یا علائم غیر طبیعی همراه است، باید سریعا با اورژانس تماس بگیرید چراکه این علائم نشان‌دهنده وضعیت حاد قلبی هستند. با رسیدن آمبولانس به محل، درمان‌های لازم تا زمان رسیدن  بیمار به بیمارستان توسط کادر پزشکی انجام خواهند گرفت.

همچنین در برخی موارد، سطح هوشیاری بیمار به شدت دچار افت شده و بیمار قادر نیست به سوالات شما پاسخ دهد. در این حالت، ضروری است به جای انتقال بیمار با خودرو شخصی از خدمات آمبولانس استفاده کنید. دلیل این امر آن است که خودروهای امدادی به تجهیزات پیشرفته و تخصصی احیا، دستگاه اکسیژن و مانیتورینگ وضعیت بیمار مجهز هستند.

تکنسین‌های اورژانس در مواقع بروز شرایط اضطراری قادر هستند با در اختیار داشتن تجهیزات کامل و تخصصی، کلیه علائم حیاتی بیمار تا زمان انتقال به بیمارستان را پایش نموده و از وارد آمدن آسیب‌ به اندام‌های حیاتی جلوگیری نمایند.